اخلاق پژوهش در اسلام
دانلود مقاله رشته معارف
اخلاق پژوهش در اسلام
مقدمه
شكی نیست كه تحقیق و پژوهش علمی در اسلام اهمیت بسیار فراوانی دارد و پرواضح است كه افكار، اندیشهها و آثار محققان و پژوهشگران هر جامعه زیر ساختهای علمی آن جامعه را تشكیل داده، بناهای علمی و نتایج عملی و تجربی فراوانی به همراه دارد. از این رو، اگر محققان و پژوهشگران ارزشهای خوب و پسندیده اخلاقی را با مسائل پژوهشی خود همراه كنند؛ زیر ساختهای علمی جامعه اثرات و نتایج مثبت و همیشگی خواهند داشت و اگر خدای ناكرده با امور غیر ارزشی و غیر اخلاقی همراه شوند؛ نتایج منفی و ناپسند به دنبال خواهند داشت؛ به همین جهت در این یادداشت به برخی از آموزههای اخلاقی اسلام درباره پژوهش اشاره میشود.
نخستین مسالهای كه شایسته و بایسته است پژوهشگران به آن توجه كنند این است كه نیت و انگیزه خود را برای خدا خالص كنند و به خاطر جلب رضای خدا و تقرب به درگاه او تحقیق و پژوهشی انجام دهند.زیرا میدانیم كه بر اساس نظام اخلاقی اسلام، نیت و انگیزه، به اندازه عمل و بلكه بیشتر از آن اهمیت دارد و به همین دلیل پیامبر اكرم (ص) فرمود: نیت مومن بهتر از عمل اوست (بحارالانوار ج 70 ص 186) و در جای دیگر فرمود: ارزش اعمال بستگی به نیت ها دارد و بهره هر كس از عملش مطابق نیت اوست، كسی كه به خاطر خدا و پیامبر هجرت كند هجرت به سوی خدا و پیامبر كرده است و كسی كه به خاطر رسیدن به مال دنیا یا به دست آوردن همسری هجرت كند بهرهاش همان چیزی است كه به سوی آن هجرت كرده است. (مستدرك الوسائل ج 1 ص 90)
ماهیت هر عملی با توجه به نیتی كه فرد در انجام آن داشته مشخص میشود، زیرا اعمال ما، تنها جنبه ظاهری و دنیوی ندارند بلكه متشكل از ظاهر و باطن هستند، به همین جهت، برای ارزشگذاری كاری، تنها ظاهرِ خوب كفایت نمیكند بلكه باید باطن آن كار و شخص انجام دهنده آن نیز خوب و پسندیده باشد. به بیان روشنتر در دیدگاه اسلام تنها عملی ماندگار و ابدی خواهد شد كه با انگیزه الهی و پیروی از او انجام شود لذا برای اینكه تحقیق و پژوهش ما حقیقتا ارزشمند گردد و ما را به سعادت و كمال حقیقی رهنمون سازد نیازمند همراهی با انگیزه الهی و اخلاص در عمل است.
همچنین اگر قصد و نیت الهی و اخروی همراه تحقیق و پژوهش باشد، اجر و پاداش آن، مضاعف خواهد شد.
امام علی علیهالسلام فرمود: عطایای الهی به اندازه نیت انسان است. (نهجالبلاغه / نامه 31)
ذكر این نكته ضروری است كه اگر تحقیق و پژوهش به انگیزه دیگری مانند انگیزههای ثروت، قدرت و مانند آن صورت پذیرد هر چند ممكن است مدتی دنیای ما و دیگران را آباد كند اما چون در راستای زندگی حقیقی ما نیست فاقد ارزش حقیقی همه جانبه خواهد بود و سود معنوی برای پژوهشگر نخواهد داشت.
كلید واژه:
اخلاق در پژوهش
اخلاق پژوهش در اسلام
فهرست مطالب
اخلاق پژوهش 1
1. انگیزه الهی 2
2. توكل 3
3. احترام به پژوهشگران سابق 3
4. شهامت و شجاعت در پژوهش 3
5. امانتداری 4
6. روحیه حقیقت جویی در پژوهش 4
7. پرهیز از كتمان حق 5
8. پژوهش گروهی و استفاده از مشاوران 5
9. پرهیز از شهرتطلبی و دنیا خواهی و تمایلات نفسانی 6
10. پرهیز از شتاب زدگی 6
11. پرهیز از دخالت دادن خواستههای شخصی و گروهی 7
13. رعایت اولویتها 7
14. تواضع و فروتنی 8
16. فهم كامل سپس نقد اندیشه 8
17. روحیه انتقاد پذیری 9
دیدگاهتان را بنویسید